در فصل اول کتاب Windows to Our Children نوشته وایولت اوکلندر، مفهوم «فانتزی هدایتشده» بهعنوان یک تکنیک درمانی برای کودکان معرفی میشود. در این روش، کودک با ورود به دنیای خیالی و ایفای نقش شخصیتها یا موجودات فانتزی، میتواند احساسات سرکوبشده خود مانند ترس، خشم یا تنهایی را بهصورت نمادین تجربه کند. این فرآیند علاوه بر افزایش خودآگاهی، مهارتهای اجتماعی و همدلی کودک را تقویت میکند و به او کمک میکند راههای مدیریت هیجانات و حل مسئله را در فضایی امن تمرین کند. تجربه خلاقیت، کنترل و موفقیت در دنیای فانتزی، اعتماد به نفس کودک را افزایش داده و رفتارهای مخرب را کاهش میدهد.
مراحل اجرای فانتزی هدایتشده
الف) آمادهسازی کودک:
کودک در محیطی امن قرار میگیرد، چشمهایش بسته میشود و روی تنفس و حس بدن تمرکز میکند. درمانگر از کودک میخواهد فضای اطراف و تنشهای جسمی خود را مشاهده کند.
ب) سفر خیالی:
درمانگر داستانی هدایتشده تعریف میکند، مانند قدم زدن در جنگل، بالا رفتن از کوه یا ورود به غار. کودک میتواند بخشی از داستان را تجربه کند و بخش دیگر را کنار بگذارد.
ج) تبدیل به شخصیت یا موجود خیالی:
کودک ممکن است به پرنده، حیوان یا شخصیت فانتزی تبدیل شود تا احساسات خود را بیان کند. این کار باعث فاصله گرفتن کودک از خود واقعی و تجربه ایمن احساسات میشود.
د) بیان خلاقانه:
پس از پایان سفر خیالی، کودک میتواند با نقاشی، رنگ یا اشکال، مکان یا شخصیت خیالی خود را نشان دهد و درباره آن توضیح دهد.
نمونههای کاربردی از کتاب
لینادا، ۱۳ ساله:
تصویر اتاقی با تخت، میز، سه سگ و تصویری از سگ روی دیوار کشید. درمانگر از او خواست نقش یکی از اجزا را بازی کند. او تنهایی و جدا افتادگی خود را بیان کرد و تجربه حضور در گروه را تجربه نمود.
تامی، ۸ ساله:
تصویر نوزاد عیسی و مریم را کشید و نقش نوزاد را بازی کرد. تجربه توجه و مراقبت گروه باعث شد رفتارهای مخرب او کاهش یابد و مهارتهای اجتماعی و هیجانی او تقویت شود.
لیزا، ۱۳ ساله:
صحنهای از بیابان و مار کشید. با بازی کردن نقش مار، احساس تنهایی و آسیبپذیری خود را تجربه کرد و توانست آسیبهای هیجانی خود را شناسایی کند.
جان، ۶ ساله:
تصویری از برخورد با سنگ سیاه کشید و تجربه خطر و سقوط را شبیهسازی کرد. او احساسات واقعی خود درباره مواجهه با مشکلات را بازتاب داد.
مزایای فانتزی هدایتشده
-
شناخت احساسات سرکوبشده: کودکان میتوانند ترس، عصبانیت یا تنهایی خود را بیان کنند.
-
افزایش خودآگاهی و حس کنترل: کودک با انتخاب تجربههای فانتزی، استقلال و کنترل را تجربه میکند.
-
تقویت مهارتهای اجتماعی: تعامل با شخصیتها و دیگران باعث افزایش همدلی و ارتباط میشود.
-
کاهش رفتارهای مخرب: تجربه هیجانات به شکل ایمن، نیاز کودک به جلب توجه از طریق رفتارهای نادرست را کاهش میدهد.
ابزارهای مکمل فانتزی
-
نقاشی و رنگ: بیان احساسات و خلق جهان خیالی با اشکال و رنگها.
-
بازی با شخصیتها یا موجودات خیالی: پرنده، حیوان یا نوزاد شدن برای تجربه احساسات.
-
فانتزی هدایتشده با چشم باز: برای کودکانی که نمیتوانند چشمهایشان را ببندند.
-
تمرینهای خلاقانه گروهی: داستانسرایی و ادامه داستان به شکل گروهی، برای تقویت مهارتهای اجتماعی و مشارکت.
نتیجهگیری
فانتزی هدایتشده، ابزاری قدرتمند برای درمانگران کودک است که میتواند دنیای درونی کودکان را کشف کرده، احساسات سرکوبشده را بیان کند و مهارتهای هیجانی و اجتماعی را تقویت نماید. این روش، هم جذاب و سرگرمکننده است و هم ابزار درمانی مؤثر، و میتواند در جلسات فردی و گروهی مورد استفاده قرار گیرد.
منبع
Oaklander, V. (2006). Windows to our children: A Gestalt therapy approach to children and adolescents (Chapter 1: Fantasy). Gestalt Journal Press.