رویکرد گشتالت (Gestalt Therapy) یکی از مهمترین و کاربردیترین رویکردهای رواندرمانی است که تأکید ویژهای بر آگاهی در لحظه، تجربهی زیسته و ارتباط بین فرد و محیط دارد. در زمینه درمان کودکان، این رویکرد به شکلی خاص میتواند به رشد هیجانی و شناختی کودک کمک کند و فرآیندهای درونی او را بهبود ببخشد. یکی از مفاهیم کلیدی در گشتالت، «فرایند تماس» یا Contact است که درک آن به بازیدرمانگران، روانشناسان و والدین کمک میکند تا بهتر بتوانند کودکان را در مسیر سلامت روانی و رشد عاطفی حمایت کنند.
مفهوم فرایند تماس (Contact) در رویکرد گشتالت
فرایند تماس در گشتالت به معنای ارتباط فعال و زنده فرد با محیط و دیگران است. این تماس میتواند حسی، شناختی، هیجانی و فیزیکی باشد. به عبارتی، کودک در طول روز با جهان اطراف خود در تماس است و این تماس به او امکان میدهد نیازهای خود را بشناسد و برای رفع آنها اقدام کند. برای مثال، وقتی کودکی تشنه است، از طریق تماس با حسهای بدنی و آگاهی از نیاز خود به دنبال آب میرود.
از دیدگاه گشتالت، تماس تنها یک دریافت منفعل نیست بلکه یک فرایند پویا و تعاملی است. این فرایند مستلزم حضور کامل در لحظه «اینجا و اکنون» است تا فرد بتواند به صورت واقعی و اصیل با محیط ارتباط برقرار کند. در کودکانی که دچار مشکلات هیجانی یا رفتاری هستند، ممکن است این فرایند دچار اختلال شود و نتوانند نیازهای خود را به درستی درک یا بیان کنند.
مرز تماس (Contact Boundary) و اهمیت آن در رشد هیجانی کودک
مرز تماس یا Contact Boundary نقطهای است که در آن فرد با محیط خود تماس میگیرد اما همزمان مرزهای سالمی بین خود و محیط حفظ میکند. در کودکان، این مرزها اهمیت زیادی دارند زیرا به آنها کمک میکند هویت مستقل خود را حفظ کنند و در عین حال ارتباط سالم با اطرافیان برقرار کنند.
مرز تماس به کودک اجازه میدهد که چه زمانی «نه» بگوید، چه زمانی نیاز به کمک داشته باشد و چگونه احساسات خود را تنظیم کند. مشکلاتی مانند اضطراب، پرخاشگری یا کنارهگیری اجتماعی ممکن است ناشی از اختلال در مرز تماس باشند؛ به این معنا که کودک یا مرزهای خود را به درستی نمیشناسد یا نمیتواند با محیط ارتباط سالم برقرار کند.
کاربرد بازیدرمانی مبتنی بر رویکرد گشتالت در تقویت فرایند تماس
بازیدرمانی با رویکرد گشتالت ابزاری قدرتمند برای کمک به کودکان است تا فرآیند تماس خود را بهبود بخشند. در این روش، بازیها به عنوان محیطی امن و انعطافپذیر برای تجربه هیجانات و تعاملات کودکان فراهم میشود. درمانگر با ایجاد فضای آگاهانه و حضور کامل، به کودک کمک میکند تا در لحظه حاضر شود و با احساسات و نیازهای خود تماس برقرار کند.
از طریق بازی، کودک میتواند مرزهای خود را کشف کرده و یاد بگیرد چگونه آنها را حفظ کند. برای مثال، بازیهای نقشآفرینی به کودک امکان میدهد نقشهای مختلف را تجربه کند و مرزهای خود را در تعامل با دیگران بسنجید. همچنین، بازیهای حسی و حرکتی به کودک کمک میکند آگاهی بدنی خود را افزایش دهد که این موضوع در فرآیند تماس اهمیت بالایی دارد.
اهمیت آگاهی و پذیرش در فرایند تماس
یکی از اصول کلیدی رویکرد گشتالت، آگاهی و پذیرش است. کودک باید یاد بگیرد که به احساسات و نیازهای خود توجه کند و آنها را بدون قضاوت بپذیرد. این پذیرش به کودک کمک میکند که احساسات سرکوبشده یا ناگفته خود را تجربه کرده و درک کند.
در بازیدرمانی گشتالت، درمانگر با حضور و توجه کامل خود، به کودک کمک میکند این آگاهی را به دست آورد و از طریق تجربه بازی آن را به کار ببرد. این فرایند باعث میشود کودک بتواند هیجانات خود را بهتر تنظیم کند و روابط سالمتری با دیگران برقرار نماید.
مزایای رویکرد گشتالت در درمان کودکان
رویکرد گشتالت با تأکید بر تجربه و آگاهی در لحظه، به درمانگران کودک این امکان را میدهد که به عمق مشکلات هیجانی و رفتاری کودک نفوذ کنند. تمرکز بر فرایند تماس و مرزهای آن باعث میشود درمانگر بتواند ارتباط موثرتر و تعاملیتر با کودک برقرار کند.
از طرف دیگر، این رویکرد به کودک کمک میکند تا مسئولیت هیجانات و رفتارهای خود را بپذیرد و مهارتهای حل مسئله و تنظیم هیجان را در خود تقویت کند. این ویژگیها به رشد سالم هیجانی کودک و بهبود کیفیت زندگی او کمک میکند.
کارگاه تربیت بازیدرمانگر کودک با رویکرد گشتالت
اگر به دنبال یادگیری عمیقتر رویکرد گشتالت و کاربردهای آن در بازیدرمانی کودک هستید، فرصت بینظیری پیش روی شماست! کارگاه تخصصی تربیت بازیدرمانگر کودک با رویکرد گشتالت در مرکز مشاوره تجربه امن برگزار میشود تا شما را با مباحث نظری و عملی این روش درمانی آشنا کند.
در این کارگاه، علاوه بر یادگیری مفاهیم کلیدی مانند فرایند تماس، مرز تماس، و آگاهی در لحظه، تمرینهای عملی بازیدرمانی و نحوه تعامل مؤثر با کودکان آموزش داده میشود. این دوره برای درمانگران کودک و نوجوان مناسب است.
برای ثبتنام و کسب اطلاعات بیشتر می توانید به کلینیک تماس بگیرید.
نتیجهگیری
رویکرد گشتالت با تاکید بر فرایند تماس و مرز تماس، چارچوبی موثر برای درک و کمک به رشد هیجانی کودکان فراهم میکند. این رویکرد به بازیدرمانگران و درمانگران کودک کمک میکند تا فضایی امن و حمایتگرانه ایجاد کنند که کودک بتواند آگاهانه با احساسات و نیازهای خود مواجه شود و آنها را بهبود بخشد. استفاده از تکنیکهای گشتالت در بازیدرمانی میتواند تحول شگرفی در زندگی کودک ایجاد کند و مسیر رشد هیجانی سالم را هموار سازد.