مشاوره کودک چیست و چطور کار میکند؟

مسائل سلامت روان و مشکلات رفتاری در دوران کودکی می تواند مشکلات طولانی مدتی ایجاد کند که بر جنبه های مختلفی از زندگی کودک و خانواده ی او اثر بگذارد. مشاوره و رواندرمانی کودک، نوعی رواندرمانی است که به طور خاص برای کودکان و برای توجه به نیازهای روانی و رشدی منحصر به فرد آنها طراحی شده است. در مشاوره کودک، درمانگران عموما با کودکان 3 تا 11 ساله کار می کنند و با تمرکز بر روی شناخت، احساسات، افکار و رفتارکودک، جلسات را پیش می برند. درمان مسائل سلامت روان کودکان هر چقدر زودتر انجام گیرد، زودتر به سرانجام و بهبودی خواهند رسید.

آیا کودک من به رواندرمانی نیاز دارد؟

خیلی اوقات والدین نمیتوانند تشخیص دهند که آیا باید به درمانگر مراجعه کنند یا رفتاری که در کودکشان مشاهده می کنند طبیعی هست و جزئی از روند رشد سالم او هست؟

زمانی که به موضوعی شک میکنید بهترین کار صحبت کردن با یک متخصص در مورد آن زمینه است، با این حال موقعیت هایی وجود دارد که نشان می‌دهد حتما باید با یک درمانگر متخصص صحبت کنید:

• رفتار نامناسبی که گاهی اوقات اتفاق می افتد.
• تلاش های شما برای قانونمندی دیگر کار نمیکند.
• عدم سازگاری با موقعیت های جدید (مانند خانه جدید، مدرسه جدید، یا جدایی والدین )
• با بچه های دیگر، به سختی کنار آمدن
• تجربه ی تروما ( برای مثال، مرگ یکی از اعضا خانواده یا تجربه ی سواستفاده…)

مشاوره و رواندرمانی کودک چطور کار میکند؟

برای شروع جلسات رواندرمانی کودک، در جلسه ی اول، حتما با والدین کودک بخصوص مادر صحبت می شود. دلیل اینکار این هست که درمانگر نسبت به تاریخچه ی کودک و شرایطی که در آن زندگی می کند، اطلاع پیدا کند. بعد از جلسه ی اول، حالا نوبت کودک هست که با درمانگر ملاقات کند و مورد ارزیابی قرار بگیرد. اصولا برای ارزیابی، دو جلسه کفایت میکند و بعد از آن پروسه ی درمان شروع می شود.  نکته ی مهم این است که در جلسه ی ارزیابی اول که درمانگر با والدین صحبت میکند، بهتر است که کودک حضور نداشته باشد چرا که حضور در جایی که والدین، کودک را تنها میگذارند و با فرد غریبه ای بدون حضور خودش در مورد او صحبت میکنند، میتواند بر رابطه ی درمانی کودک-درمانگر اثر منفی بگذارد.

بعد از جلسه ی ارزیابی، میتواند این موارد پیش بیاید:

• کودک به درمانگر متخصص ارجاع داده می شود.
• کودک نیازی به جلسات درمانی ندارد و این والدین هستند که باید جلسات فرزندپروری داشته باشند.
• کودک میتواند جلسات رواندرمانی (بازی درمانی) را شروع کند.

انواع رواندرمانی کودک

در درمان کودکان نیز مانند بزرگسالان، رویکرد های متفاوتی وجود دارد که هر درمانگر بسته به علایق شخصی و تخصصی که دارد، یک رویکرد را برای درمان برمیگزیند، در ادامه به چند مورد ازین رویکرد ها خواهیم پرداخت:

• رفتار درمانی : در این رویکرد به بچه ها کمک می شود تا رفتارهای مشکل ساز را با رفتارهای جدید موثر جایگزین کنند. در این رویکرد از طریق تقویت یا گرفتن پاداش از کودک، تلاش میشود تا رفتارهای سازنده و خوب او، تکرار پذیر شوند.
• شناخت درمانی: بر تغییر افکاری که باعث استرس و اضطراب در کودک میشود تمرکز دارد.

مثالی از یک موقعیت: من میترسم برم مدرسه چون فکر میکنم وقتی که برگردم مامانم دیگه خونه نیست. درمانگری که رویکرد شناختی دارد، افکار کودک را با چنین سوالاتی به چالش میکشد؛ چرا اینطوری فکر میکنی؟ ولی دوشنبه که رفتی مدرسه، وقتی برگشتی مامان خونه بود، نه؟ بنظرت بازم باید ازش بترسیم؟ اگر مامان خونه نباشه چی میشه؟ یعنی کجا رفته؟ چرا فکر میکنی ممکنه دیگه برنگرده؟

• درمان شناختی رفتاری (CBT) : این رویکرد ترکیبی از دو رویکرد بالا هست و بر رفتار و افکار متمرکز هست.
• مواجهه درمانی: برای مقابله با اضطراب ها و فوبیاهای قوی مفید است و به آرامی به کودکان کمک می کند تا با ترس خود روبرو شوند.
• درمان تعامل والد-کودک در این رویکرد، درمانگر با مشاهده ی تعامل والدین و کودک و با آموزش مهارت های فرزندپروری به والدین، برای بهبود رابطه ی آنها کمک می کند.
• بازی درمانی: از اسباب‌بازی‌ها، شن، بازی‌ها یفکری و سایر فعالیت‌های مورد علاقه ی کودک استفاده می شود تا ازین طریق؛ کودک، مشکلات، افکار و احساسات خود را بیان کند. بازی درمانگران گاهی اوقات از سایر اعضای خانواده، والدین یا پرستار کودک می خواهند که در فعالیت های زمان بازی شرکت کنند تا رابطه ی کودک و مراقب را تحت بررسی قرار دهند.

یک نکته ی مهم در مورد رابطه درمانی کودک و درمانگر

نکته ی مهمی که باید به آن اشاره کرد این است که فارغ از رویکرد درمانگر، یکی از مهم ترین عواملی که روند درمان را تسریع میبخشد، رابطه ی درمانی کودک و درمانگر است، اینکه کودک چقدر به درمانگر خود اعتماد کرده است و اجازه میدهد تا به او نزدیک شود؟ یک درماتکر کودک، تمام تلاش خود را می کند تا کودک، کودکی کند، در طول مسیر درمان به او نشان میدهد که چقدر دوست داشتنی است و مسئولیت های بزرگی که کودک بر دوش خود گذاشته است را کم کم برمیدارد و تا از زندگی لذت ببرد.