آیا شبکه های اجتماعی باعث افسردگی میشوند؟

تقریبا بیش از نیمی از مردم دنیا، از شبکه های اجتماعی مثل فیس بوک، توئیتر و اینستاگرام استفاده میکنند. این محبوبیت موجب شده تا محققان سلامت روان، بر روی این موضوع کار کنند که آیا شبکه های اجتماعی بر ایجاد افسردگی نقش دارند؟ تحقیقات نشان میدهند؛ افرادی که به صورت محدود از شبکه های اجتماعی استفاده می کنند، نسبت به افرادی که اینکار را نمیکنند، زندگی شادتری را تجربه میکنند. همچنین تحقیقات نشان میدهند که رسانه های اجتماعی مجموعه از احساسات منفی را در مخاطبان ایجاد میکنند که موجب افسردگی یا شدید شدن علائم افسردگی در آنها می شود.

نوجوانان و شبکه های اجتماعی
در تحقیقی که در سال 2023 انجام شد، نشان داده شد که استفاده از شبکه های اجتماعی در دوران نوجوانی، پیش‌بینی‌کننده ی کاهش رضایت از زندگی، نگرانی در مورد تصویر بدنی و مشکلات خواب می شود. با توجه به اینکه استفاده نوجوانان از شبکه های اجتماعی در نوجوانی، افزایش می یابد این موضوع حائز اهمیت است.

در مورد افسردگی باید بدانید که:
افسردگی اساسی یا عمده یک اختلال خلقی است که با احساس غم و اندوه مداوم و از دست دادن علاقه به فعالیت هایی که قبلا لذت آور بوده اند، تعریف می شود. افسردگی بر روی یک طیف قرار میگیرد و از کمترین تا بیشترین علائم را شامل می شود. اختلال افسردگی موجب اختلال در خواب، غذا، تصمیم گیری و انجام روتین های روزمره می شود. افراد مبتلا به افسردگی ممکن است به مرگ یا خودکشی فکر کنند، احساس بی ارزشی کنند، دچار اضطراب شوند یا علائم فیزیکی مانند خستگی یا سردرد داشته باشند. روان درمانی و دارودرمانی از درمان های اصلی برای بهبود افسردگی هستند و محدود کردن زمان استفاده از رسانه های اجتماعی و اولویت دادن به ارتباطات دنیای واقعی می تواند برای سلامت روان مفید باشند.

حقایقی در مورد افسردگی و شبکه های اجتماعی:
شبکه های اجتماعی در هیچ دوره ای به اندازه ی امروز، محبوب و مورد استفاده نبوده اند و با توجه به اینکه مدام در حال انتشار اخبار منفی هستند، توجه و تحقیق بر روی آنها بسیار مهم است.
* مطالعه ای در سال 2018 نشان داد، افرادی که قبل از خواب فیس بوک را چک می کنند، بیشتر احساس افسردگی و اندوه میکنند.
* مطالعه دیگری در سال 2018 نشان داد که هر چه افراد، زمان کمتری را در رسانه های اجتماعی صرف کنند، علائم افسردگی و تنهایی کمتری را احساس می کنند.
* یک مطالعه در سال 2015 نشان داد که کاربران فیس بوک، هنگام دیدن پست های گوناگون احساس حسادت بیشتری را تجربه میکنند و در نتیجه علائم افسردگی در آنها بیشتر دیده می شود.

رابطه ی شبکه های اجتماعی و افسردگی
چند تحقیق که توسط محققان سلامت روان انجام شده است، نشان میدهند که بین افسردگی و استفاده از شبکه های اجتماعی همبستگی وجود دارد. اما برخی تحقیقات فراتر رفته اند و بیان میکنند که شبکه های اجتماعی، علت افسردگی هستند و کاهش شبکه های مجازی مساوی است با کاهش افسردگی و احساس غم.

تحقیقی در دانشگاه پنسیلوانیا
برای درک رابطه ی بین رسانه‌های اجتماعی و افسردگی، محققان، 143 دانشجوی دانشگاه پنسیلوانیا را به دو گروه تقسیم کردند: یک گروه می‌توانست از شبکه های اجتماعی بدون محدودیت استفاده کند، در حالی که دسترسی گروه دوم به رسانه‌های اجتماعی تنها به 30 دقیقه محدود شده بود. نتیجه ی تحقیق بدین صورت بود: گروهی که دسترسی محدود به رسانه های اجتماعی داشتند، شدت افسردگی و تنهایی کمتری را نسبت به ابتدای مطالعه گزارش کردند و افرادی که دسترسی نامحدود داشتند، بیشتر احساس افسردگی و نامیدی میکردند. دلیل حال بهتر گروهی که دسترسی محدود داشتند این بود که از دیدن سفر های خارجی، موفقیت ها، ترفیع گرفتن ها، دیدن خانواده های شاد و بدون مشکل و… در امان بودند و اینگونه احساسات منفی و عقب ماندگی نسبت به خود پیدا نمی کردند.
شبکه های اجتماعی تبدیل به یک معیار برای خوب یا بد بودن شده اند و افراد اینگونه خود را میسنجند که با توجه به این ویدیو یا عکس منتشر شده، آیا در جای مناسبی ایستاده اند یا از هم سن و سالان خود عقب مانده اند و دستاوردی نداشته اند! در نهایت، محدود کردن زمان خود در رسانه های اجتماعی می تواند به معنای زمان کمتری برای مقایسه خود با دیگران باشد. اینکار می میتواند موجب کاهش نشخوار فکری و افسردگی شود.

چرا جوانان بیشتر در معرض خطر شبکه های اجتماعی هستند؟
سن جوانی یا نوجوانی سنی است که افراد در پی ساختن زندگی خود هستند و تلاش میکنند تا با اعمال امروز خود، آینده ی بهتری را برای خود رقم بزنند اما فضای مجازی امکان مقایسه را فراهم میکند. فرد 30 ساله ای که تازه فازغ التحصیل شده است، خود را با با فرد 30 ساله ای که ازدواج کرده است، شغل خانوادگی خود را ادامه داده و درآمد خوبی دارد، مقایسه میکند و افسوس میخورد که چرا او در چنین شرایطی نیست ؟ و در آخر به این نتیجه میرسد که بی عرضه است و حتما به قدر کافی خوب نبوده، چرا که اگر بود، الان تازه فارغ التحصیل نشده بود! در صورتی که خیلی از مسائل پشت پرده را نمی بیند، نمی بیند که آن فرد پولدار ادامه دهنده ی راه پدرش بوده است و ولی او این امکان را نداشته و خودش باید سازنده ی زندگی خود باشد. این مقایسه ها به تدریج موجب دلسردی میشود و فرد به جایی میرسد که دچار درماندگی آموخته شده می شود، یعنی فکر میکند بر روی هیچ چیزی کنترل ندارد و چیزی را نمیتواند تغییر دهد!

بالاخره باید چیکار کنیم؟ مگه میشه بدون شبکه های اجتماعی زندگی کرد؟
طبیعتا در عصر ارتباطات بدون شبکه های اجتماعی، زندگی کردن سخت یا حتی غیر ممکن است اما نکته ی مهم، محدود کردن و رعایت تعادل در استفاده است. شبکه های اجتماعی امروزه به یکی از منابع مهم کسب درآمد تبدیل شده اند و نمیتوان آنها را نادیده گرفت اما با محدود کردن آنها، میتوانیم از سلامت روان خود محافظت کرده و استفاده ی بهتری از آنها داشته باشیم. امیدواریم که این مقاله دلیلی شده باشد تا به سلامت خود اهمیت بیشتری داده و یا اگر درگیر افسردگی هستید، از یک متخصص کمک بگیرید.